Lista programa

JUGOSLAVIJA DANAS – OKVIRI SEĆANJA

okrugli sto povodom objavljivanja knjige Mari Žanin Čalić „Istorija Jugoslavije u 20. veku“

MIJ i izdavačka kuća Clio organizuju okrugli sto JUGOSLAVIJA DANAS – OKVIRI SEĆANJA povodom objavljivanja knjige Mari Žanin Čalić „Istorija Jugoslavije u 20. veku“ u sredu 3. jula u 18.00 časova u Muzeju 25. maj.

 

Učesnici okruglog stola:

dr Milan Ristović

dr Mile Bjelajac

dr Vojislav Pavlović ~

dr Gordana Krivokapić

dr Ranka Gašić

dr Jovo Bakić ~

dr Predrag Marković ~

 

Moderator

Veljko Stanić

 

Sledeći svoj profil stručnjaka za društvenu istoriju (srpskim čitaocima poznat po brižljivo urađenoj Socijalnoj istoriji Srbije 1815-1941, Clio, 2004), kao i poznate tradicije nemačke istoriografije u ovom domenu, Mari-Žanin Čalić istoriju Jugoslavije prvenstveno posmatra u širokom luku društvenih promena 19. i 20. stoleća. Svoju analizu zasniva na ispitivanju četiri strukturalne pojave dugog trajanja: nacionalnog pitanja, socio-ekonomske nerazvijenosti, regionalnih razlika i položaja Jugoslavije naspram velikih sila. Pisana odmereno i skrojena s podjednakom pažnjom za krupne društvene tokove i posebnosti koje ova tema nalaže, Istorija Jugoslavije u 20. veku izbegava i kritikuje zamke orijentalističkih čitanja istorije Balkana, polemišući sa stavovima o navodnoj antimodernosti balkanskih naroda. Ona takođe čini mudar otklon od determinističkih objašnjenja i povlačenja dalekosežnih vertikala, neretko prisutnih u istoriografiji o modernoj Srbiji i Jugoslaviji.

 

 

***

Famozno “bure baruta” – Balkan, prati jedna ukorenjena predrasuda: ovaj za neke egzotičan i primamljiv, a za neke odbojan i gotovo preteći svet kao da živi sam za sebe, nezavisno od ostatka evropskog kontinenta. Pod ovim utiscima regija Bakana se dosledno izvlači iz evropskog konteksta.

U studiji “Istorija Jugoslavije u 20. veku” ugledna nemačka istoričarka Mari Žanin Čalić nastoji da razveje predrasude i da ukaže na činjenicu da je Balkan, bez obzira na svoje brojne specifičnosti, neodvojiv od evropskih vremenskih tokova. Ova knjiga tematizuje jugoslovensku istoriju iz perspektive velikih društvenih, ekonomskih i intelektualnih promena koje su na pragu 20. veka zahvatile celu Evropu i obeležile prelazak u moderno industrijsko i masovno društvo.

Mari Žanin Čalić traga za odgovorima na mnoštvo neizbežnih pitanja o nastanku, razvoju i propasti velike države koja je decenijama objedinjavala brojne narode Balkanskog poluostrva. Ugledna istoričarka objašnjava nam zašto je i pod kojim okolnostima nastala Jugoslavija, šta je tu višenacionalnu utopiju održavalo više od sedamdeset godina i iz kog razloga se ona naposletku nasilno raspala.

Zemlje Balkana nije mogao da zaobiđe siloviti privredno-tehnološki razvoj i ekonomski napredak koji su se desili u zemljama zapadne Evrope na prelazu iz 19. u 20. vek. Južnoslovenska ideja o političkom objedinjavanju balkanskih naroda rodila se, kako objašnjava Mari Žanin Čalić, iz potrebe da se opstane u surovom svetu kojim je zavladao agresivni imperijalizam. Osnivanje Jugoslavije činilo se kao najjače oružje u borbi za oslobođenje od tuđinske vlasti i kao najbrže sredstvo za put u evropsku budućnost.

Jugoslovenska ideja bila je realizovana dva puta – 1918. i 1945. godine. Prvi put kao centralistička, parlamentarna monarhija, a drugi put kao socijalistička federacija. Nijedan od ova dva modela, međutim, nije uspeo da razreši nacionalno pitanje, da otkloni zaostalost i siromaštvo u ruralnim sredinama, niti da ukine zavisnost od spoljnih interesa moći i ekonomskih interesa. Ogromne istorijske i socioekonomske nejednakosti bile su dodatni teret, jer su se na zbijenom prostoru sukobljavale različite tradicije i razvojni obrasci.

Knjiga “Istorija Jugoslavije u 20. veku” distancira se od popularnih tumačenja jugoslovenskog problema. Autorka zastupa stav da projekat južnoslovenskog zajedništva nije propao zbog, kako se najčešće objašnjava, vekovne netrpeljivosti među balkanskim narodima, nego usled politizacije razlika u modernom masovnom društvu 20. veka. Narodi, nacije i kulture nisu nekakvi transistorijski entiteti, naglašava Mari Žanin Čalić, već su podložni samom istorijskom postajanju i menjanju, a isto tako su i sukobi menjali svoj smisao i obličje. Autorka je pobornik teze da istoriju Jugoslavije, a posebno njen raspad, ne treba objašnjavati kao “neizbežan” i “sudbinski” događaj i nastoji da ukaže na činjenicu da je sve što se dešavalo na ovim prostorima rezultat svesnih odluka koje je donosila politička elita.

Celoviti prikazi Jugoslavije koji obuhvataju čitav 20. vek veoma su retki u domaćoj, evropskoj i svetskoj literaturi. Nasuprot tome, knjige i tekstove o rušilačkom ratu iz devedesetih godina nemoguće je izbrojati. U njima se, kako primećuje Mari Žanin Čalić, istorija Jugoslavije interpretira uglavnom iz perspektive njenog krvavog kraja, analiziraju se urođene mane, a država južnoslovenskih naroda se označava kao veštačka tvorevina. “Jugoslavija se pak ne može objasniti samo na osnovu njenog početka ili kraja. Ipak je ova država postojala sedamdeset godina, zbog čega pitanje šta je njene narode držalo na okupu i šta ih je raskolilo, ni zbog nene propasti, još nije postalo zastarelo”, naglašava Mari Žanin Čalić.

Knjiga “Istorija Jugoslavije u 20. veku” nastala je kao deo edicije „Evropska istorija 20. veka“ koju je pokrenula izdavačka kuća „C. H. Beck“ iz Minhena. Uredništvo je dalo smernice autorima za pristup obradi teme, koji je podrazumevao kombinaciju dijahronog izlaganja događaja uz zadržavanje na određenim „tačkama preseka“ u kojima su procesi na tlu svake države posmatrani kao deo evropskih i svetskih procesa tog doba. Takođe, uzeta je u razmatranje i epoha koja je prethodila stvaranju Jugoslavije (od poslednje decenije 19. veka) kako bi se procesi koji su doveli do formiranja države pratili od svoje rane faze i bolje povezali s nastupajućim 20. vekom.

„Na taj način dobili smo možda i najbolji pregled istorije Jugoslavije u kontekstu opšte istorije, iz perspektive jedne velike svetske istoriografije, kao što je nemačka. Ova knjiga, u tom smislu, predstavlja veoma korisnu dopunu postojećoj domaćoj istoriografiji, jer donosi upravo ono što nedostaje, tj. širu perspektivu i ’krupni plan’“, ocenjuje u pogovoru za knjigu istoričarka Ranka Gašić, koja je zajedno s Vladimirom Babićem prevela ovo delo.

Knjiga ima šest poglavlja, s predgovorom, uvodom, zaključkom i aneksom, koji je snabdeven geografskim kartama, spiskom skraćenica, hronologijom, spiskom političkih partija i organizacija, tabelama, imenskim registrom i napomenama. Istoriju Jugoslavije autorka započinje od sedamdesetih godina 19. veka, od kada prati nastanak i razvoj nacionalnih ideja na tlu buduće države. Struktura knjige odgovara hronološkom principu, dosledno sprovedenom u svim poglavljima, s tim što su periodi šezdesetih i osamdesetih godina obrađeni i tematski, u više potpoglavlja. Tako su posebno praćeni procesi stvaranja industrijskog društva, političkih reformi i oživljavanja nacionalizma tokom šezdesetih, kao i kriza socijalističkog sistema i opšta društvena anomija tokom osamdesetih.

O autoru:

Istoričarka Mari Žanin Čalić u Nemačkoj uživa veliki naučni ugled i važi za punopravnu naslednicu uglednog profesora Holma Zundhausena i njegove istorijske škole. Redovna je profesorka na odeljenju za istoriju Istočne i Jugoistočne Evrope Univerziteta „Ludvig Maksimilijan“ u Minhenu, na kojem je i studirala i doktorirala. Njeno polje istraživanja obuhvata političku, društvenu i privrednu istoriju Balkana, nacionalno pitanje i etničke manjine, nemačku i evropsku politiku prema Balkanu, kao i prevenciju sukoba. Poslednjih godina, uz naučni rad, bavi se i konsultantskim poslovima: radila je za nemačku vladu i parlament i za specijalnog koordinatora Pakta za stabilnost Jugoistočne Evrope. Obavljala je i posao stručnog veštaka za Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju u Hagu.

Čitalačkoj publici u Srbiji poznata je pre svega po svojoj veoma cenjenoj monografiji „Socijalna istorija Srbije: 1815-1941. Usporeni napredak u industrijalizaciji“, proizašloj iz njene doktorske teze, koju je „Clio“ objavio 2004. godine. Mari Žanin Čalić je 1995. godine objavila i knjigu „Rat i mir u Bosni i Hercegovini“, kao i brojne radove na temu nacionalizma i etničkog čišćenja u regionu bivše SFRJ.

  • Dan: 03.07.2013-25.06.2024.
  • Vreme: 18:00

Povodom 25 godina Muzeja Jugoslavije

Predistorija: Osnova za razumevanje Muzeja Jugoslavije

Na oblikovanje evropskog tipa muzeja uticale su brojne prakse i koncepti sakupljanja, čuvanja i upotrebe predmeta.

Muzejska laboratorija

Otvoreno istraživanje i preispitivanje jugoslovenskog nasleđa

Muzej Jugoslavije te poziva #OSTANIUMUZEYU