Nove akvizicije MJ – Model za reljef kralja Petra I Karađorđevića u Dubrovniku

Konjanička predstava kralja Petra I Karađorđevića u reljefu, koju je Ivan Meštrović izveo prema porudžbini dubrovačkog Općinskog vijeća 1924. godine, bila je deo šire spomeničke politike međuratne Jugoslavije i jedan od prvih monumentalnih izraza nove države nastale nakon Prvog svetskog rata. Meštrović je pozvan od dubrovačke opštinske vlasti da izradi spomenik Oslobođenju, koji je zbog ograničenih sredstava izveden kao reljef, a ne kao samostojeća figura. Kao „prvi jugoslovenski kralj” i „oslobodilac”, Petar I je kroz antički model adventus Augusti predstavljen kao simbol jedinstva Južnih Slovena i legitimizacije nove političke zajednice.

Natpis za spomenik koji je glasio „PRVOM JUGOSLOVENSKOM KRALJU PETRU VELIKOM OSLOBODIOCU DUBROVNIK MCMXXIII” sročio je sam Meštrović.

Spomenik je svečano otkriven 1. decembra 1924. godine, na šestu godišnjicu ujedinjenja, odnosno formiranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, i postavljen na simbolično mesto ‒ gradske zidine kod Vrata od Pila, iznad unutrašnje strane ulaza u Stradun. Uklonjen je tokom Drugog svetskog rata. Iako fizički nestao iz javnog prostora, ovaj reljef i danas intrigira javnost i istraživače. Zahvaljujući sačuvanim fotografijama, skicama i modelima, moguće je rekonstruisati priču o prvom jugoslovenskom spomeniku u Dubrovniku, ali i razumeti njegovu ulogu u oblikovanju simboličkog jezika prve jugoslovenske države.

Izvor: Arhiv Jugoslavije

Skidanje spomenika sa dubrovačkih zidina izvršeno je 21. maja 1941. godine, da bi nakon oslobođenja bio pohranjen u Umjetničkoj galeriji koja je preseljena u palatu Boža Banca, brodovlasnika i nekadašnjeg Meštrovićevog prijatelja. Gipsani odlivak reljefa i kameni original ugrađeni su i zatvoreni 1975. godine između dva zida muzejskog prostora Umjetničke galerije Dubrovnik, kojeg je koristio folklorni ansambl „Linđo”. Tako je već više od pola veka ovo umetničko delo zarobljeno i nedostupno javnosti.

Ivan Meštrović jedan je od najznačajnijih jugoslovenskih umetnika, koji je aktivno promovisao ideju jugoslovenstva ne samo kroz umetnost, već i učešćem u Jugoslovenskom odboru. Bliskost sa idealom integralnog jugoslovenstva i dinastijom Karađorđević otelotvorena je kroz oblikovanje političkog i kulturnog identiteta novonastale države.

Godina: 1922.
Dimenzije: 113,7 × 98,6 × 10,7 cm
Materijal i tehnika: gips, modelovanje